BẢN CÔNG VĂN THỦ BÚT
CỦA HÒA THƯỢNG GIÁC TIÊN
Lời Giới Thiệu
Văn học Nghi lễ Phật Giáo Việt Nam là một bộ môn mà trước nay ít người tầm cứu đến. Gọi là văn học, vì nghi lễ không chỉ có những bài tán tụng khẩu xướng bình thường, mà bao hàm nhiều hình thức như Sớ, Điệp, Hịch, Trạng, v.v., nội dung hướng đến đủ tầng lớp trên từ vua quan cùng giới thượng lưu trí thức dưới trãi rộng đến nhiều hạng người trong bình dân bá tánh. Quyển Sớ Điệp Công Văn tập I, do Thượng Tọa Thích Nguyên Tâm soạn dịch, đã hùng hồn chứng minh điều này.
Thế nhưng, Thượng tọa Thích Nguyên Tâm vẫn chưa thỏa nguyện dừng lại ở đấy. Mạnh Xuân năm Giáp Tuất, 1994, Thầy từ nơi du học Nhật Bổn về thăm quê hương, có ghé qua chùa Trúc Lâm bái phỏng, và tìm thấy trên kệ Văn khố của Chùa một tập các Bản Công Văn vốn là Thủ Bút do chính Tổ Giác Tiên (覺先, 1880-1936) biên soạn. Tổ Giác Tiên viên tịch năm 1936, cho đến nay đã hơn ba phần tư thế kỷ, bao nhiêu pháp bảo di vật của ngài đều được cung phụng bảo trì cẩn trọng; thế nhưng, về phương diện văn học, như các Bản Công Văn Thủ Bút mà Thầy tìm thấy, thì vẫn chưa có ai, học giả cũng như tăng chúng, nghiên cứu đến.
Đương thời sanh tiền, Tổ Giác Tiên rất nổi tiếng về thơ văn, và rất được tôn kính trong dòng hoàng tộc nhà Nguyễn, trong nhóm trí thức đất Thần Kinh, cũng như trong giới tôn đức thiền lâm tại Huế. Ngài học thức uyên bác, biên soạn phong phú, nhưng trước nay chưa có một tác phẩm nào viết về hay của ngài được phổ biến cả. Ngài là vị Tổ khai sơn Chùa Trúc Lâm Đại Thánh tại Huế, là người khai sáng An Nam Phật Học Hội miền Trung, là Thầy của bác sĩ Tâm Minh Lê Đình Thám, một vị Cư sĩ có công rất lớn trong phong trào chấn hưng Phật Giáo cùng là nhà sáng lập Gia Đình Phật Tử Việt Nam; kể đây chỉ là tiêu biểu một vài công đức hoằng hóa độ sanh của ngài.
Cho nên, lại một lần nữa, Thượng tọa Thích Nguyên Tâm đã dành nhiều thời gian và tâm sức để nghiên cứu các Bản Công Văn Thủ Bút này của Tổ, đưa đến thành quả là một công trình tuyệt vời: thời gian qua, Thầy đã gia công gầy dựng lại tác phẩm này, đánh máy vào vi tính nguyên văn Hán tự, phiên âm và dịch nghĩa các bản văn, cùng là chú thích những điển tích trong nội dung; một công trình không những đồ sộ hàng mấy trăm trang mà còn là một chứng tích làm hiển danh không những nền văn học nghi lễ Phật Giáo nói riêng, mà còn là một đóng góp giá trị vào nền văn học Việt Nam nói chung nữa.
Qua quyển Sớ Điệp Công Văn tập I, độc giả quyết nhiên đã thưởng thức được nội dung sáng giá cùng tài năng dịch thuật của người soạn dịch rồi, cho nên ở đây không còn lời nào thêm nữa để tán thán. Duy chỉ một điều ghi nhận nơi đây, là qua tác phẩm này, Thượng tọa Thích Nguyên Tâm đã đặt nền tảng vững chắc làm bước đầu cho một hành trình mới, làm rạng danh cho nền Văn học và Văn hóa Phật Giáo Việt Nam. Thầy không những đã biết ứng dụng những kiến thức học hỏi có hệ thống của Tây phương để thám đạt giáo nghĩa thâm áo của Phật pháp qua những điển tích, mà còn phát đại hùng tâm dùng đại trí vô ngại để dịch giải những áng văn do những bậc long tượng của Phật Giáo tại Việt Nam biên soạn, xiển hưng hình thức tôn giáo để điểm hóa mọi tầng lớp chúng sanh, đánh tan những ngộ nhận xưa nay là nghi lễ Phật Giáo quá tầm thường, không đáng kể. Quyển Sớ Điệp Công Văn tập II này một lần nữa là chứng tích không thể phủ nhận được của nền Văn học Nghi lễ Phật Giáo Việt Nam.
Thượng tọa Thích Nguyên Tâm được biết là người soạn dịch rất uyên thâm cẩn trọng và thích giải quảng bác một tác phẩm có giá trị thâm sâu về mặt văn học Nghi lễ như Bản Công Văn Thủ Bút của Tổ Giác Tiên. Thầy là người tiên phong trong hành trình mới này, là người có đủ khả năng với tâm nguyện phụng trì chánh pháp, cống hiến, và hy sinh trọn đời để tìm kiếm, khai quật những áng văn còn mai một, tàng ẩn, chỉ với tâm nguyện duy nhất là để phục xiển một khía cạnh văn hóa đầy giá trị của Phật Giáo Việt nam.
Tổ Giác Tiên xưa có làm bài thơ rằng: “Phù sanh ký thác chơn như mộng, đáo xứ năng an tiện thị gia (浮生寄托眞如夢、到處能安便是家, phù sanh tạm gởi chơn như mộng, đến chốn khéo an ấy là nhà).” Ngài đã đáo xứ năng an rồi, bọn đồ tôn chúng con ngưỡng vọng anh linh ngài và phát nguyện tiếp nối khai dỡ thêm những trang văn học mới, để chuyển mộng thành chơn, làm phong phú thêm cho những phạm trù đa dạng của Phật Giáo Việt Nam.
Trân trọng trao đến tay chư tôn đức cùng chư thiện hữu tri thức, liệt vị học giả, tăng ni chúng, độc giả xa gần, một công trình văn hóa tâm linh: Bản Công Văn Thủ Bút của Tổ Giác Tiên, do Thượng Tọa Thích Nguyên Tâm soạn dịch.
Mạnh Xuân Quý Tỵ, 2013,
Việt Đạo Am,
Phật Điển Hành Tư
cẩn đề
